Okyanus Ötesi

Son zamanlarda internette en çok kullan?lan kavramlardan bir tanesi platform. Platform bilgi i?lem ba?lam?nda, yaz?l?mlar?n çal??t?r?labilmesini sa?layan donan?m veya yaz?l?m yap?s? olarak tan?mlanabilir. En basit olarak dü?ünecek olursak kulland???m?z bilgisayar?n mimarisi, çal??t?rd???m?z i?letim sistemi, örne?in internet taray?c?m?z?n ya da kelime i?lemcimizin çal??mas?n? sa?layan platformlar.

Bunlar?n da ötesinde bu yaz?y? okudu?unuz internetin kendisi de bu sitedeki blog yaz?l?m?n?n çal??mas?n? sa?layan bir platform. ?nternetin kend?s? de ?nternet için yaz?lm?? olan uygulamalar?n çal??mas?n? sa?l?yor. Tabii burada ?nternet’in kendisi derken sadece a? anlam?n? de?il de web sunucular?n?, programlama dillerini kastediyorum.

Platform kavram?n? ya?ant?m?zda neye benzetebilirim diye dü?ününce akl?ma nedense eskiden daha çok olan kültür merkezleri geldi. Eskiden ?ehrimizde ?imdilerde oldu?u gibi ayr? ayr? sinema salonlar?, tiyatro salonlar?, konser salonlar?, fuar salonlar? yoktu. Kültür merkezi öyle bir yerdi ki, hem sinema perdesi hem bir sahnesi vard? hem de salon giri?inde yeterince geni? bir alan?. Yeri gelir perdesinde film oynar, sahnesinde tiyatro oynar, konser verilir, müsamere yap?l?r, giri?indeki alanda kitap fuar? düzenlenirdi. Anlayaca??n?z bu kültür merkezi, sinema, tiyatro, konser ya da fuar için gerekli yap?y? sa?layan bir platformdu. ??te ?nternet’te farkl? farkl? uygulamalar?n çal??t?r?lmas?n? sa?layan bir platform, t?pk? bahsetti?im kültür merkezi gibi.

?imdi kültür merkezini b?rak?p biraz daha teknik ba?lamda ilerleyelim. ?nternet üzerinde kullan?c?lar? en çok ilgilendiren husus kullan?lan uygulamalar. E?er bir web sitesini de basit bir ?nternet uygulamas? olarak dü?ünecek olursak geçmi?ten günümüze ?nternet uygulamar? büyük bir evrim geçirdi. Uygulamalar genelde bize dura?an ve pek de?i?meyen bir servis sunarken ve bizden öyle pek de bir?ey istemezken art?k bizimle etkile?en, tercihlerimize göre ?ekillenen servisler ?eklini almaya ba?lad?lar. Çok geçmeden “sosyal a?lar” dedi?imiz toplumun birbiri ile etkile?imini art?ran ve ki?isel arkada? çevrelerini sanal ortama ta??yan Myspace gibi, Yonja gibi uygulamalar görür olduk. Daha da sonras?nda Digg gibi, Oyyla gibi hatta Linkibol gibi toplulu?un bilgeli?i ile içeri?in önemini belirleme üzerine kurulmu? olan “sosyal uygulamalar” dedi?imiz uygulamalar? görür olduk. ?nternet dedi?imiz platform üzerine eklenen yenilikler ile daha çok geli?ti ve bunlar?n hepsinin gerçekle?tirilebildi?i bir yer halini ald?. Hali haz?rda daha bir çok eklenti ile geli?tirilmeye devam ediyor.

Peki ?nternet platformu üzerindeki uygulamalar aç?s?ndan durum nas?l? Klasik anlamda bakarsak uygulamar geli?tiricinin elinden ç?kt?ktan sonra kapal? birer kutu halinde oluyor ve geli?tirici yeni bir özellik eklemedi?i sürece uygulaman?n özellikleri ve fonksiyonlar? de?i?miyor. Bu gidi?at son zamanlarda bir parça daha de?i?im gösterdi. Örne?in, Firefox taray?c?n?za kuraca??n?z Greasemonkey eklentisi ile Gmail gibi bir çok uygulamaya eklenmemi? özellikleri sadece kendi sisteminiz ve kulan?m?n?z için ekleyebiliyorsunuz. Her ne kadar bu çok ilginç ve önemli bir özellik olsa da bu yaz?da bahsetmeye çal??t???m platform kavram?na yana?m?yor.

Gün geçtikçe önümüze sunulan ?nternet uygulamalar? o kadar geli?iyor ve çe?itleniyor ve bu uygulamalar?n etkile?ti?i içerik o kadar süratli de?i?iyor ki, istiyoruz ki ?nternet uygulamalar? da içerik kadar de?isken olsun ve kulland???m?z uygulaman?n çehresini fonksiyonalitesini rahatl?kla de?i?tirebilelim. Nas?l ki?isel blogumuzun, web sitemizin oras?na buras?na de?i?ik ?eyler ekleyip keyfimize göre düzenleyebiliyorsak kullan?d???m?z ?nternet uygulamalar?n? da benzer bir ?ekilde de?i?tirebilelim. Bunu hali haz?rda asl?nda bir noktaya kadar yapabiliyoruz. Örne?in bir Blogger blogunun tasar?m?n? düzenleyebiliyor, Myspace sayfam?za diledi?imiz kadar de?i?ik görsel zamazingo ekleyebiliyor, Windows Live Spaces sayfam?z? verilen imkanlar kadar de?i?tirebiliyoruz. Fakat bu de?i?ikliklerin ço?u (Myspace örne?i birazc?k daha farkl? olsa da) uygulama yarat?c?s?n?n sundu?u imkan dahilinde ve tam bir kontrol vermiyor. Yani ?nternet platformu üzerinde çal??an uygulamalar genelde sadece uygulama olarak kal?yorlar ve kendileri bir platform olmuyorlar.

Bir ?nternet uygulamas?n? platform olmas? ne anlama geliyor? E?er bir uygulama kendisi bir platform ise bu demek oluyor ki, uygulaman?n geli?tiricisi, di?er uygulama geli?tiricileri için bu uygulama üzerinde çal??abilecek ba?ka bir uygulama programlayabilmelileri için gerekli programlama alt yap?s?n? sunmas? gerekiyor. Bu demek oluyor ki, platform olan uygulama, geli?tiricinin izin verdi?i ölçüde d??ar?ya aç?lm??, bir parça daha az bir kara kutu olmu? oluyor.

Geçti?imiz haftalarda sosyal a? uygulamar? alan?nda bu bahsetmeye çali?t???m konuda çok önemli oldu?unu dü?ündü?üm bir geli?me ya?and?. Facebook sosyal a?? sadece sosyal bir a? olmaktan ç?k?p bir platfom halini ald?. Bu yaz?y? da Facebook‘da olan biteni anlatmadan önce bir giri? yaz?s? niteli?inde yazman?n faydal? olabilece?ini dü?ündü?üm için yazmay? uygun gördüm. Bir sonraki yaz?da Facebook platformunun ve genel anlamda sosyal a?lar?n bir analizini yapmaya çal??aca??m.

[tags]internet, platform, sosyal a?, analiz[/tags]