Ey Kullanici, Yilin Insani Sensin

2006′nin son gunlerini yasarken Time dergisi, her sene oldugu gibi, bu yilin adamini acikladi.

Buna, yilin insanlari demek daha dogru olacak, cunku Time dergisi sizleri, beni, yani insanligin gozu bilgisayar monitoru goren, eli klavye tutan ve icerik ureten kisilerini yilin insanlari secti.

Tabii ki bu haber buyuk bir ilgi ile karsilandi. Oyle ki, dunya bloglar alemi de bu haberi heyecanla karsiladi ve genelde hafif gecen haftasonu trafigini hareketlendirdi. Son bir gunde 6,072 blog yazisi gorunuyor Google Blog Search’e bakildiginda. Biz de ise su ana kadar sadece Fikir Atolyesi konuyu incelemis, 4. Boyut ve NetGazete‘de haberi sayfalarina tasimislar.

Bu “sen ve biz” konusuna bir aciklik getirmek gerekiyor aslinda, gereksiz heyecanlara yol acmamak icin. Anneanneniz, dedeniz, internet ile pek iliskisi olmayan anneniz, babaniz yilin insani degil. Yilin insani olmak icin yeni nesil web’in bir parcasi olmak ve icerik uretimine katkida bulunmus olmak gerekiyor.

Bilgi Cagini Biz Kontrol Ediyoruz

Time dergisi diyor ki:

“Bilgi cagini siz kontrol ediyorsunuz. Dunyaniza hos geldiniz”.

Insana gurur veriyor, yillarin koklu bir yayin organinin sizi yilin insani secmesi. YouTube dalgasi kasip kavurmaya devam ederken, buyuk medyanin ona olan ilgisi hic azalmayacak gibi suruyor. Oyle ki, Time’in kapagi YouTube video oynaticisina bir ayna koyup bizi gosteriyor. Time bizi, yani Web 2.0′yu temsil eden YouTube’un “You”’sunu seciyor ve kontrolun elimizde oldugunu soyluyor.

Kulaga hos geliyor ama gercekten biz mi kontrol ediyoruz bilgi cagini?

Time, yeni bir havadismis gibi “kontrol sizde” derken Jeff Jarvis‘te zaten her zaman biz kontrol ediyorduk, bunda yeni birsey yok diyor. Katiliyorum. Biz zaten kontrolun bizde oldugunun ya da en azindan olmasi gerektiginin farkindayiz. Bunu anlamakta zorlanan ve yeni yeni anlamaya baslayan ise bilgi caginin patronlari. Tam olarak anladiklarinda bu kontrolu vermek isteyecekler mi sizce?

Kontrol Gercekten Bizde Mi?

Time dergisi soyle diyor:

“Medya’yi siz kontrol ediyorsunuz, ve dunya bir daha hic ayni olmayacak.”

Gercekten kontrol bizde olsaydi Time’in bizi secmesine biz karar vermis olmaz miydik? Ironik, oyle degil mi? Sahsen, bu secimi ben cogunlukla bir reklam yaklasimi, bir “yeni nesil web ve medya treni hizla gidiyor ben de vagona atlayayim ve tarihte yerimi alayim” yaklasimi, ve belki de bir “link baiting” yaklasimi olarak goruyorum. Bana gore Time vagona atlarken Web 2.0 furyasini sisirdikce sisiriyor ve goz boyamaya calisiyor. Cunku medyanin kontrolu henuz biz de degil.

Video ve Televizyon

YouTube yeni televizyon mu olacak, TV’nin yerini mi alacak tartismalari bitmek bilmiyor. Telif hakki problemleri olan videolarin yani sira, cok izlenen orijinal videolar YouTube’u eglenceli kiliyor.

Bu demek ki, buyuk yayin kuruluslari YouTube’un bize verdigi kontrolu satin alip kendi istedigini bize sunmaya calisiyor. Hatta bir adim daha ileri gidiyorlar, ve gecenlerde Reuters’in verdigi habere gore kendi alternatif YouTube’larini kurmaya calisiyorlar.

Insanlar istedigi video’yu ya da programi istedigi zaman istedigi yerde izlemek, begendigi bir televizyon programinin bir bolumunu linkleyip paylasmak istiyor. YouTube bunu gerceklestirecek ortami bize veriyor. Fakat buyuk medya kuruluslari telif haklarini savunarak bununla savasiyor. YouTube ise buyuk medya (CBS, Universal, vs.) ile buyuk paralarla buyuk icerik anlasmalari yaparak kendini koruyor dogal olarak. Peki bu ne demek?

Bu demek ki, buyuk yayin kuruluslari YouTube’un bize verdigi kontrolu satin alip kendi istedigini bize sunmaya calisiyor. Hatta bir adim daha ileri gidiyorlar, ve gecenlerde Reuters’in verdigi habere gore kendi alternatif YouTube’larini kurmaya calisiyorlar.

Kontrol gercekten bizde, oyle mi?

Muzik

Internet oyle guzel bir hal aldi ki, diledigimiz ve sevdigimiz herseyi bulabiliyoruz. Tabii buna muzik de dahil. Bir tiklama ile istedigimiz sarkiya ulasip satin alabiliyoruz. Bu guzel sistemi tasinabilir mp3 calarlarimizla tamamlayip istedigimiz yerde dinleyebiliyoruz sevdigimiz sarkilari. Ah bir de DRM (Digital Rights Management) olmasa.

Apple, iTunes ve iPod ile muthis saglam bir bag kurarak muzik sektorunu ve dijital medya satisini yerinden oynatti. Microsoft, Zune ve Edge ile aynisini yapmaya calisiyor. Bu ne demek oluyor? Dev donanim ve yazilim sirketleri yeni duzende aslinda medya sirketleri olduklarinin farkina varip, yeni duzenin kullaniciya verdigi kontrolu ele almaya calisiyorlar. Parasini verdigimiz urunu istedigimiz gibi kullanamiyor, istedigimiz gibi paylasamiyoruz.

Kontrol gercekten bizde, oyle mi?

Radyo dunyasinda ne oluyor? Radyolar genelde buyuk plak sirketlerinin kolu olarak istedikleri playlist’leri olusturup, ayni sarkilari anlasmalari geregi tekrar tekrar bize dinletiyorlar. Yeni nesil internet, Garageband, MySpace, podcast ve bagimsiz muzik baglantisi ile kullaniciya kontrolu vermeye calisiyor. Fakat yeri geliyor buyuk medya buna da bulasabiliyor ve kontrolu ele almak istiyor.

Kontrol gercekten bizde, oyle mi?

Kullanici-Yaraticilik-Icerik

Fakat gercekten internet uzerinde uretilen icerik (yazili, sesli ya da gorsel medya) klasik medyanin yerini alacaksa ve onu pozitif yonde gelistirecekse daha fazla icerik olmasi, kullanicinin buyuk kesiminin televizyon izleyicisi, gazete okuyucusu kimliginden siyrilip, uretici ve paylasimci bir kimlige burunmesi gerekiyor kanisindayim.

Konuyu biraz dallanip budaklandirdim ve yeterince uzattim. Sondan bir once, sunu da belirtmek istiyorum. Donna Bogatin, YouTube’da izlenen videolarin hala daha paylasilan videolardan cok daha fazla oldugunu belirtmis yazisinda. Ilginc bir gozlem bence.

Internet su anda bize, yani kullaniciya, yaraticiligimiza konsantre olup icerik uretebilmemiz icin imkanlari sagliyor. Daha da fazlasi ile saglayacak. Herkes yaratici olmak icerik uretmek zorunda degil. Fakat gercekten internet uzerinde uretilen icerik (yazili, sesli ya da gorsel medya) klasik medyanin yerini alacaksa ve onu pozitif yonde gelistirecekse daha fazla icerik olmasi, kullanicinin buyuk kesiminin televizyon izleyicisi, gazete okuyucusu kimliginden siyrilip, uretici ve paylasimci bir kimlige burunmesi gerekiyor kanisindayim.

Kontrol Savasi

Son olarak sunu soyleyebilirim ki, biz kullanicilar kontrolun biz de olmasi gerektigini biliyor ve bu varsayilan kontrolu kullanarak bloglar yaziyor, resimler paylasiyor, yorumlarimiz ile tartisiyoruz. Fakat medyanin ya da bilgi caginin kontrolunun bizim elimize gecmesi gerceklesir mi ya da ne kadar zaman alir bilemiyorum.

Su bir gercek ki, hersey kullaniciyi memnun etme odakli oluyor ve bu yonde ilerliyor. Fakat Time’in bu secimi bilgi ve internet ozgurlugu nidalari atmak icin pek gercekci bir sebep olmaz.

Technorati Tags: time y?l?n adam?, time, web 2.0

[tags] internet, web 2.0, bilgi ça??[/tags]